Trung gian hòa giải

Cập nhật lúc: 03-04-2015 10:23:13

Trung gian hòa giải là một trong những thủ tục của hệ thống giải quyết tranh chấp lao động

Tranh chấp là một đặc điểm của xã hội loài người. Tranh chấp có thể được chia thành nhiều loại và xảy ra ở các mức độ quan hệ khác khau. Có ba phương pháp chính để giải quyết tranh chấp thông qua việc can dự của người thứ ba: (a) theo sự dàn xếp của Tòa án hoặc Tòa án xét xử theo các quy chế và theo quy định của pháp luật; (b) hòa giải và trung gian; và (c) trọng tài. Trong đó hòa giải, trung gian và trọng tài có thể được sử dụng trong những tranh chấp vốn có để giải quyết theo sự dàn xếp của Tòa án, cũng như các loại tranh chấp khác nảy sinh từ nhiều nguyên nhân.

Hòa giải, trung gian và trọng tài được sử dụng trong giải quyết tranh chấp giữa các quốc gia trước khi thế giới biết đến loại hình tranh chấp lao động do cuộc cách mạng công nghiệp tạo ra. Trong lĩnh vực QHLĐ, các phương pháp này đã được áp dụng rộng rãi, thường xuyên và mạnh mẽ nhất, kể từ thập kỷ cuối cùng của thế kỷ 19.

Bài viết này chỉ đề cấp đến trung gian hòa giải như là những thủ tục trong giải quyết TCLĐ.

Những mục tiêu của thủ tục trung gian hòa giải

Trong hệ thống QHLĐ, trong đó NSDLĐ và NLĐ cùng tìm cách điều chỉnh quan hệ giữa họ và đặc biệt là xác định các điều khoản và điều kiện tuyển dụng, đều phỏng đoán khả năng xảy ra bất đồng và tranh chấp. Khi hệ thống này phát triển, người ta cũng dần dần thừa nhận là cần phải có các thủ tục để giúp đỡ các bên trong giải quyết tranh chấp của họ. Và hòa giải (hoặc trung gian) là một trong những thủ tục hình thành như vậy.

Mới đầu mục tiêu chủ yếu của thủ tục giải quyết TCLĐ là nhằm hướng đến một sự giải quyết hòa bình, trật tự, để tránh các bên phải sử dụng đến các biện pháp đình công hay đóng cửa DN. Nói cách khác, bên cạnh giải quyết TCLĐ, việc ngăn không có những cuộc đình công và đóng cửa DN diễn ra cũng là một mục tiêu của thủ tục giải quyết tranh chấp.

Tổ chức Lao động quốc tế đã thể hiện quan điểm của mình về mục tiêu của giải quyết TCLĐ khi thống nhất đưa ra Khuyến nghị số 92 về hòa giải và trọng tài tự nguyện (1951) để các nước thành viên thực hiện tùy theo điều kiện quốc gia
“1. Bộ máy hòa giải tự nguyện, phù hợp với điều kiện quốc gia, cần có để hỗ trợ việc ngăn ngừa và giải quyết TCLĐ giữa NSDLĐ và NLĐ”...
 
Qua nhiều năm, ngày càng nhiều nước, đặc biệt là ở những quốc gia mà thủ tục tự nguyện giải quyết là biện pháp duy nhất hiện hành hoặc được thừa nhận, mục tiêu của hòa giải (và trọng tài) còn nhằm thúc đẩy sự phát triển của thương lượng tập thể.

Và mục tiêu cuối cùng là, thủ tục hòa giải và trọng tài đóng góp vào mục tiêu quan trọng của phát triển kinh tế-xã hội, thể hiện: Một mặt thông qua xây dựng và củng cố không khí hòa bình trong QHLĐ có lợi cho những nỗ lực phát triển, và mặt khác thúc đẩy giải quyết những quyền lợi xung đột nhau phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội.

Khái niệm về hòa giải và trung gian

Là phương thức giải quyết tranh chấp có sự tham gia của bên thứ ba nhằm hỗ trợ các bên tranh chấp đạt được thỏa thuận về việc giải quyết tranh chấp. Phương thức này nhấn mạnh vai trò của bên thứ ba, bao gồm việc xúc tiến các cuộc gặp gỡ và đối thoại giữa các bên tranh chấp chứ không tham gia nhiều vào nội dung của quá trình đối thoại đó hoặc không chỉ xúc tiến sự đối thoại giữa các bên tranh chấp mà còn đề xuất phương án giải quyết với các bên tranh chấp.

Tài liệu tham luận của ILO “QHLĐ và giải quyết TCLĐ tại Việt Nam” – Tiến sỹ Chang-Hee Lee, có đề cập đến khái niệm về hòa giải như sau:

“Hòa giải là một sự mở rộng quá trình thương lượng tập thể giữa hai bên nhằm hàn gắn những mâu thuẫn. Bên thứ ba, đóng vai trò như một người trung gian, độc lập với cả hai bên – tìm cách đưa hai bên đến một điểm mà họ có thể thỏa thuận với nhau. Người hòa giải không có quyền áp đặt và cũng không tham gia vào quá trình giải quyết tranh chấp mà chỉ là người trung gian, đưa hai bên đến một điểm tương đồng.

Hòa giải/trung gian nên là một quá trình tự nguyện trong đó sự có mặt của bên thứ ba độc lập và được cả hai bên chấp nhận được coi là một cách thức để giúp các bên đạt được thỏa thuận.

Mục tiêu của hòa giải là biến sự đối đầu giữa hai bên thành quá trình cùng nỗ lực của ba bên hướng tới một thỏa thuận”.

Thuật ngữ hòa giải và thuật ngữ trung gian 

Đây là những thủ tục theo đó một bên thứ ba sẽ hỗ trợ các bên tranh chấp trong quá trình đàm phán, hoặc khi đàm phán bế tắc, nhằm giúp họ đạt được thỏa thuận. 

Trong khi ở nhiều nước những thuật ngữ này có thể hoán đổi cho nhau, một vài nước có phân biệt chúng theo mức độ chủ động của bên thứ ba. Sự khác biệt như vậy phản ánh nguồn gốc từ nguyên của những thuật ngữ này: “hòa giải” có gốc là từ La-tinh “conciliare”, nghĩa là “gắn kết lại”, hoặc “thống nhất trong tư tưởng”, trong khi đó “trung gian” lại có nguồn gốc từ chữ La-tinh “mediare”, nghĩa là “có vị trí ở giữa”.

Vì thế một vài hệ hống giải quyết tranh chấp đã phân biệt hòa giải là một thủ tục qua đó bên thứ ba sẽ đưa các bên lại với nhau, khuyến khích họ thảo luận về những điểm khác biệt, và giúp họ đưa ra đề xuất phương án giải quyết của riêng mình, còn trung gian là một thủ tục mà bên thứ ba nắm vai trò chủ động hơn trong việc giúp đỡ các bên tham gia tìm ra một giải pháp chấp nhận được, thậm chí có thể đưa ra giải pháp của mình tới các bên.

Cả hai trường hợp này khi tiến hành đều phải phụ thuộc vào sự ưng thuận của các bên. Do vậy, cũng bởi sự phân biệt giữa hai biện pháp hòa giải này có xu hướng mất dần trong thông lệ QHLĐ, với người hòa giải và trung gian tham gia vào những cuộc thảo luận chủ động hơn theo trường hợp tranh chấp cụ thể, hòa giải và trung gian cùng được bàn đến ở đây như một loại thủ tục.

Hiện nay thuật ngữ “hòa giải” thường được sử dụng diễn tả những thủ tục mà bên thứ ba hỗ trợ các bên tham gia giải quyết tranh chấp đi đến sự đồng thuận (đề cập đến thủ tục hòa giải hoặc trung gian hoặc cả hai).

Tính tự nguyện và bắt buộc của thủ tục hòa giải

Những yếu tố tự nguyện hay bắt buộc trong các loại thủ tục khác nhau sẽ phụ thuộc vào chính sách công liên quan đến giải quyết TCLĐ. 

Khi trọng tâm được nhấn mạnh vào sự tự do của các bên và tầm quan trọng của việc giải quyết tranh chấp bằng một thỏa hiệp đạt được một cách tự nguyện, thì những yếu tố tự nguyện sẽ chiếm ưu thế. Ngược lại, khi nhấn mạnh tới việc hạn chế tối đa những cuộc đình công thì những yếu tố bắt buộc lại có ưu thế hơn.

Những đặc tính bắt buộc có thể gắn liền với sự khởi đầu của thủ tục, tiến hành các thủ tục, hay cách thức thực hiện giải quyết. Do những đặc điểm trên, các thuật ngữ “hòa giải tự nguyện”, “hòa giải bắt buộc” đã được đề cập đến.

Hòa giải được coi là tự nguyện khi các bên được tự do lựa chọn việc sử dụng nó như họ muốn. Nó sẽ là bắt buộc nếu họ yêu cầu tham gia hoặc sử dụng thủ tục này.

Có nhiều cách để hòa giải trở nên bắt buộc theo nghĩa này, nhưng hòa giải bắt buộc không có nghĩa là các bên buộc phải chấp nhận các điều khoản của việc giải quyết mâu thuẫn được đề nghị bởi người hòa giải (hay người trung gian hòa giải).

Hòa giải tự nguyện (Mỹ, Anh): Trong hòa giải tự nguyện, các bên toàn quyền quyết định sử dụng hay không sử dụng các dịch vụ hòa giải của Nhà nước. Khi một trong hai bên đề nghị hòa giải và bên kia không phản đối, cơ quan hòa giải của Nhà nước sẽ tiến hành hòa giải.
Trong hệ thống hòa giải tự nguyện, dịch vụ hòa giải của Nhà nước được coi như là một sự hỗ trợ.
Từ “dịch vụ” được thể hiện ngay trong tên gọi của các cơ quan này (ví dụ: Cơ quan dịch vụ trung gian và hòa giải liên bang (FMCS) của Mỹ, Dịch vụ tư vấn, hòa giải và trọng tài (ACAS) của Anh.
Hòa giải bắt buộc (Hàn Quốc, Malaysia và Việt Nam): Các bên tranh chấp bắt buộc phải sử dụng cơ chế hòa giải của Chính phủ. Tuy nhiên hòa giải bắt buộc chỉ khác hòa giải tự nguyện ở vấn đề thủ tục còn mục tiêu hòa giải trong cả hai trường hợp giống nhau, nghĩa là giải quyết tranh chấp trên cơ sở thỏa thuận của hai bên. Đối với hòa giải bắt buộc (cũng giống như tự nguyện), các bên tranh chấp không buộc phải chấp nhận đề xuất của hòa giải viên; hòa giải viên chỉ có quyền thuyết phục các bên đạt được thỏa thuận mà thôi”.

Tùy từng nước có các thiết chế hòa giải khác nhau

Các cơ chế hòa giải thỏa thuận và hệ thống hòa giải thiết lập bởi Chính phủ

Các tiến trình hòa giải bao gồm 2 hình thức, bao gồm các tiến trình hòa giải giữa các bên với nhau một cách tự nguyện hay theo quy định của pháp luật; và hệ thống hòa giải do Chính phủ thiết lập.

Hệ thống hòa giải tư bao gồm các thủ tục hòa giải do các bên tự thiết lập

Các bên trong thương lượng tập thể có thể xây dựng phương án riêng nhằm giải quyết các TCLĐ giữa họ trong tương lai. Theo những thỏa thuận như vậy, các thủ tục hòa giải đã được hai bên nhất trí sẽ được các bên thực hiện chỉ trên cơ sở trách nhiệm của mình, như trường hợp thương lượng tập thể. Đến nay các thủ tục hòa giải (và trọng tài) được thỏa thuận mới chỉ đóng một vai trò quan trọng trong hệ thống giải quyết tranh chấp quốc gia ở một số ít nhà nước.

Các nước có tỷ lệ lớn giải quyết TCLĐ thông qua các thủ tục hòa giải (và trọng tài bao gồm: Bỉ, Canada, Đan Mạch, Cộng hòa liên bang Đức, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Vương quốc Anh và Mỹ.

Hệ thống chính thức được duy trì và vận hành bởi Chính phủ

Hòa giải là giải pháp được sử dụng rộng rãi nhất trong việc giải quyết TCLĐ dưới sự bảo trợ chính của Chính phủ. Có thể phân biệt điểm khác nhau giữa các hệ thống hòa giải Chính phủ theo cách thức tiến hành hòa giải hay biện pháp hòa giải được sử dụng.

Hòa giải được tiến hành bởi:

- Một cá nhân được gắn với nhiều chức danh khác nhau ở mỗi nước như “hòa giải viên cá nhân” hay đơn thuần chỉ là “hòa giải viên”; hoặc - Một cơ quan gồm các thành viên dưới hình thức một hội đồng, một ban hay một ủy ban, sau đây sẽ được gọi chung là “ủy ban hòa giải”.

Xét về mặt biện pháp tiến hành hòa giải, các hệ thống hòa giải chính phủ được chia làm ba nhóm chính,

- Nhóm trong đó pháp luật chỉ cho phép sự hoạt động của các hòa giải viên cá nhân;

- Nhóm trong đó pháp luật chỉ cho phép sự hoạt động của các ủy ban hòa giải; và

- Nhóm trong đó pháp luật cho phép sự hoạt động của cả hai hình thức hòa giải.

Các hệ thống hòa giải viên và  ủy ban hòa giải đều có những mặt mạnh yếu nhất định. Chính vì vậy, do đặc điểm của từng nước mà hệ thống hòa giải tranh chấp lao động được thiết kế nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn vận động QHLĐ tại nước mình./.

 


Warning: file_put_contents(./log/1566514963_361_514.html) [function.file-put-contents]: failed to open stream: No such file or directory in /home/nhquasp4/cird.gov.vn/footer.php on line 91